धुमकेतू Neowise कुठे पहावा?

सध्या आकाशात साध्या डोळ्यांनी दिसणारा एक धुमकेतू आलेला आहे. या धुमकेतूचा शोध नुकताच काही महिन्यांपुर्वी लागला. जेव्हा शोध लागला तेव्हा हा धुमकेतू सुर्याकडे झेपावत होता. धुमकेतू आपल्या सुर्यमालेतील ग्रहांप्रमाणेच सुर्याभोवती प्रदक्षिणा घालतात.

काही धुमकेतूंची प्रदक्षिणा सुर्य ते गुरूग्रहाच्या आसपास असते. याप्रकारचे धुमकेतू सुर्याभोवती प्रदक्षिणा काही दशकांत पुर्ण करतात. प्रसिद्ध हॅलेचा धुमकेतू साधारण 76 वर्षांनी दिसतो.

Neowise (C/2020 F3) हा धुमकेतू मात्र काही हजार वर्षांत एक प्रदक्षिणा पुर्ण करेल. धुमकेतू नविनच असल्याने प्रदक्षिणेचा काल अजून पुर्णपणे निश्चित झालेला नसला तरी साधारण सात हजार वर्षांचा परिवनलकाल असावा असा सध्याचा अंदाज आहे.

आपल्या सुर्यमालेत अनेक धुमकेतू आहेत, पण डोळ्यांनी दिसतील असे फार थोडे धुमकेतू बघावयास मिळतात. म्हणूनच सध्या चर्चेत असलेला निओवाईज धुमकेतू पाहण्याची पर्वणी सोडू नये.

अनेकांनी हा धुमकेतू कसा पहावा असे मला विचारल्यामुळे मी ही एक छोटीशी पोस्ट लिहीण्याचे ठरविले. जेणेकरून मला प्रत्येकाला स्वतंत्र उत्तर द्यावे लागणार नाही.

पुढील दोन तीन दिवसांत, बहुतेक ठिकाणांहून (उत्तर गोलार्धात) धुमकेतू सुर्यास्तानंतर दिसू लागेल. निओवाईज आता सुर्यापासून लांब निघाल्याने हळूहळू फिका होत जाईल आणि डोळ्यांना दिसणे अवघड होत जाईल. पण तरी अजून दोन-तीन आठवडे तरी तो डोळ्यांनी दिसला नाही तरी दुर्बिणीतून दिसू शकेल आणि क्यामेर्‍यातही टिपता येईल असे वाटते.

खालील चित्रात (चित्र क्र.1) मी धुमकेतूचा मार्ग 14 जुलै 2020 ते 25 जुलै पर्यंतचा पिवळ्या रेघेने दाखवला आहे. चित्र साधारण सुर्यास्ताच्यानंतर 30 मिनीटांचा काळ दर्शवते. चित्रातील धुमकेतूची जागा हे अमेरिकेतील अरिझोना राज्य आहे. आकाशातील नक्षत्रांची जागा तुम्ही कुठून बघत आहात आणि कोणत्या वेळी बघत आहात यानुसार अर्थातच थोडीफार वेगळी असेल. मात्र जर नक्षत्रांच्या तुलनेत धुमकेतूची जागा कुठूनही बघितलीत तरी तीच असेल. सोपे पडावे म्हणून मी माझ्या जागेवरील चित्र काढले आहे. (चित्रावर क्लिक केल्यास मोठे चित्र दिसेल.)

खालील चित्रा सप्तर्षी (Ursa Major) नक्षत्र दिसत आहे. सप्तर्षी नक्षत्रातील बरेचसे तारे अनेक शहरांतील प्रकाशप्रदुषित (light pollution) आकाशातही दिसतात. धुमकेतू त्या नक्षत्रात असल्याने सप्तर्षीतील तार्‍यांचा वापर करून तो शोधता येईल.

चित्र क्र. 1- धुमकेतूचा मार्ग

सर्वप्रथम सप्तर्षी नक्षत्र शोधा. खालील दोन चित्रात (चित्र क्र. 2) सप्तर्षी नक्षत्र कसे शोधायचे ते दाखवले आहे. ध्रुवतारा जर दिसत असेल तर सप्तर्षी शोधणे सोपे जाते. पण ध्रुवतारा फिका असल्याने मोठा शहरांतून दिसेलच असे नाही.

सप्तर्षीच्या चोकोनाकृती तार्‍यातील दोन तार्‍यांकडून एक रेघ काढली तर ती ध्रुवतार्‍याच्या दिशेने जाते.  या तार्‍यांचे नाव क्रतु (Dubhe) आणि पुलह (Merak). सप्तर्षी नक्षत्रातील Mizar म्हणजे वसिष्ठ अनेकांच्या ओळखीचा असतो.

चित्र क्र. 2- सप्तर्षी आणि ध्रुवतारा

एकदा सप्तर्षी नक्षत्र सापडले की साधारण अंतराचा अंदाज घेऊन धुमकेतू सहज शोधता येईल. चित्र क्रं 1 मधील तारखांवरून धुमकेतूचे सप्तर्षीतील तार्‍यांपासूनच्या अंतराजा अंदाज लावा आणि त्याजवळपास धुमकेतू दिसतो का पहा.

खालील चित्रात (चित्र क्रं 3) 18 जुलै च्या सुर्यास्तांतर धुमकेतू कुठे दिसेल हे (कॅलिफोर्निया प्रमाण वेळ) उदाहरण दाखवले आहे.

वसिष्ठ पासून पुलह (Meerak) वर रेघ काढून जर ती पुढे वाढवत न्हेली तर पुलह पासून धुमकेतू साधारण 20 अंश अंतरावर असेल.

सप्तर्षीतील इतर तारे दिसत असतील चित्र क्रं 1 चा वापर करून धुमकेतू शोधणे अगदीच सहज व्हावे.

चित्र क्र. 3- सप्तर्षी आणि ध्रुवतारा

अवकाशातील गोष्टींतील अंतर हाताने कसे मोजायचे ते खालील चित्रात दाखवले आहे.(चित्रे येथून साभार.)
उदा. हात लांब करून करंगळी समोर धरल्यास करंगळीची रुंदी साधारणपणे 1 अंश (डिग्री) इतके अवकाशातील अंतर दर्शवते.

 

इंटरनेटरवर धुमकेतू शोधण्यास अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. त्यापैकी Stellarium आण  Heavens-above यांचा वापर तुम्ही करू शकता. Stellarium कंप्युटवर आणि फोन दोन्हीवर इन्स्टॉल करता येते.

 

Comet Neowise (C/2020 F3)- July 09, 2020

Comet Neowise, Tucson, Arizona.

Comet photo taken with iPhone 11 Pro's camera.

Comet-16 July 2020-Through a lot of clouds and street light.

It's Cinco Somewhere

It is Cinco de Mayo and we are self isolating. That is two reasons too many to drink.

I do not know if this recipe exists. But there is only so much googling a drunk can do. So here it goes;

In a stirring glass mix the following; (1 Oz. = 30 ml)

2 Oz. of Blanco Tequila

1 Oz. of Lillet Blanc (or Cocci if that's what you have)

1/2 Oz. of Creme de cassis (the chimayos and kirs look too good not to!)

stir well and then strain to a chilled old fashioned glass over ice (or any other way you like). Garnish with what you have and enjoy.

It's Cinco somewhere!

Cheers!

Venus in Pleiades

Venus captured inside the constellation Pleiades.

Photography set up:
Nikon D7500 on Celestron 5SE mounth.
Focal Length: 195mm.
ISO:400.
Total integration time ~7 mins. 

Occultation of Mars - February 2020

On the morning of 18th February, 2020 Mars disappeared behind the moon for about an hour. This is called as an occultation.

Even though the moon and the planets travel along roughly  the same path in the sky, called ecliptic, their paths diverge slightly. On rare occasions, the geometry is just right and the moon passes over the planet causing an occultation.

Below are some pictures taken by me of today's occultation.

Mars about to disappear behind the moon. 

Moments before the occultation.

Moments after the occultation.

लक्ष्मी नरसिंह मंदीर, हंपी (Lakshmi-Narashimha Temple, Hampi)

16th century monolithic sculpture of Narasimha-Lakshi at Hampi, Karnataka, India. The sculpture has seen some damage and the statue of Lakshi is missing (broken). But the hand of Lakshmi can be clearly see at the left hand of Narasimha. Laxi sat on the left lap. The roof of the temple has collapsed as well.

Mercury Transit of 2019

Transit of Mercury is an astronomical event when the planet Mercury appears to be traveling across the disc of the Sun. This event is quite rare and may happen about 13-14 times in a century.

Below is picture taken by me during of the transit of Mercury on November 11, 2019.

Rattlesnakes Mating

I recently spotted two rattlesnakes, basking in the morning Sun, mating.

Here is the video:

Orangutans of Borneo

A young female Orangutan, Sandakan, Borneo.

Orangutan means 'person of the forest' in the local (Malaya/Indonesian) language(s). When you observe them for a while, you know why they must be called that. The above picture is taken in the Sepilok Orangutan Rehabilitation Centre of Sandakan in Borneo.

Borneo is the third largest island on the planet. It also has one of oldest tropical rain-forest on the planet.

Palm oil fruit.

Orangutan's are critically endangered. Mainly due to the loss of habitat. Local farmers are cutting down the rain-forest to harvest the cash crop of oil palm. Local people also burn the forest to make the clearings easy. Which sometimes causes massive wildfires not only destroying habitat, but also killing various species of animals.

Similar to plastics, palm oil was discovered at the right(?) time for the voracious global consumption needs. It is a cheap and versatile product that is used in multitude of things. Its consumption is increasing rapidly.¹ Palm oil is also used as a bio-fuel. The US policy of using renewal fuels ultimately resulted in using cheap palm oil in huge quantities². A reminder that the first step in conservation should be 'reduce'. The consumption of palm oil is expected to keep increasing around the globe in the coming decades. For the poor countries like Malaysia and Indonesia it is an effective product to bring the masses out of abject poverty.

Aerial views of Borneo.

Humans have probably lived here for 40,000 to 50,000 years, but the scale of destruction on the island is unprecedented. If you fly over the island the signs of deforestation are quite obvious.

New species are still being discovered in Borneo. And quite likely, some species are being wiped out by humans even before they are discovered.



Wandering in Borneo's rain-forests is a unique experience. Global awareness and active conservation efforts are perhaps the only ways to save this sanctuary.


References:-
1. How the world got hooked on Palm Oil.
2. Palm Oil Was Supposed to Help Save the Planet. Instead It Unleashed a Catastrophe.
3. Sepilok Orangutan Rehabilitation Centre. 

Wildlife-Borneo

Crimson Sunbird, Borneo. (May 2019)